محمد بن علي منجم وابكنوي

64

زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي )

باب چهارم : در دانستن تاريخ فارسي وآن هفت فصل است : فصل أول : در بيان مبداء اين I تاريخ وسال‌ها وماه‌هاى أو واين تاريخ منسوب است به يزدجرد بن شهريار بن I كسرى بن پرويز بن هرمز بن نوشروان عادل . ووضع اين تاريخ در زمان جمشيد I كرده‌اند وبعد از أو به وقت جلوس هر پادشاهى بزرگ كه ايشان را بودى اين I تاريخ را تجديد كردندى به نام آن پادشاه تا آن گاه كه نوبت پادشاهى به يزدجرد بن I شهريار رسيد كه آخر ملوك عجم بود ؛ زيرا كه ختم دولت فارسيان بدو شد در زمان أمير I المؤمنين عثمان - رضى اللّه عنه - . چون بعد از أو از ملوك عجم كسى نماند كه به جاى أو نشيند تا اين I تاريخ منتقل گردد به أو ، پس بدين سبب به نام أو ثابت ماند إلى يومنا هذا و I مشهور شد . وأول أو روز سه‌شنبه بوده است وسال‌هاى أو شمسي وضعي است I خالى از كسور وكبايس . وهر سال را سيصد وشصت وپنج روز گيرند وهر ما هي I 30 روز . وخمسهء مسترقه بعضي در آخر آبان ماه زيادت كنند وبعضي در آخر I اسفندار ماه ؛ واين أولى است چنان كه بعد از اين گفته شود . ونام‌هاى ماه‌هاى أو به زبان I فارسي باشد چنان كه در جدول ثبت افتاده . ودر زمان پيشين ، اين تاريخ را به دو نوع I به كار مىداشته‌اند ؛ I يكى بسيط چنان كه در اين زمان I مستعمل است ؛ وديگر كبيسه . ليكن نه به آن طريق كه روميان مىكنند كه در چهار سال ، آن أرباع أيام را كه سال I شمسي به نزديك آن تمام مىشود يك روز مىگيرند ، بلكه مىگذاشته‌اند تا آن أيام كبايس I كه از آن أرباع أيام حاصل مىآمده ودر مدت صد وبيست سال ، سى روز تمام I مىشد آن گاه در آن سال ، يك ماه كبس مىكردند تا آن سال ، سيزده ماه مىشد .